Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh, 23(6):29. DOI
Lượt xem: 417 Lượt tải PDF: 3
Nguyễn Như Hồ*, Trần Thị Hương**
Đặt vấn đề: Bệnh nhân cao tuổi đối mặt với nguy cơ cao gặp phải các tác dụng không mong muốn nghiêm trọng của thuốc hướng tâm thần. Tần suất xảy ra các phản ứng có hại do thuốc liên quan mật thiết với việc “Kê đơn không hợp lý” (Inappropriate prescribing – IP). Do đó, việc phát hiện các IP nhằm có kế hoạch kiểm soát, ngăn chặn IP là yêu cầu cấp thiết giúp đảm bảo tính an toàn và hiệu quả trong việc sử dụng các thuốc hướng tâm thần trên đối tượng bệnh nhân cao tuổi.
Mục tiêu: Xác định tỉ lệ xảy ra IP từ các đơn thuốc nội trú tại Bệnh viện Tâm thần trung ương 2 Biên Hòa – Đồng Nai dựa trên tiêu chuẩn STOPP/START và khảo sát các yếu tố liên quan đến việc xảy ra IP.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang mô tả được thực hiện trên hồ sơ bệnh án (HSBA) của bệnh nhân được chỉ định sử dụng ít nhất một thuốc hướng tâm thần tại các khoa bệnh nội trú Bệnh viện Tâm thần trung ương 2 Biên Hòa- Đồng Nai từ 1/2017 đến tháng 4/2019. Tính hợp lý của việc sử dụng thuốc được xác định dựa trên bộ tiêu chuẩn STOPP/START phiên bản 2 năm 2014.
Kết quả: Có 411 hồ sơ bệnh án được khảo sát. Nghiên cứu phát hiện được 92 IP và có 77 HSBA gặp phải ít nhất 1 IP liên quan đến thuốc hướng tâm thần (chiếm tỷ lệ 18,8%). Trong tổng số các IP đã phát hiện, 30,4% trường hợp thuốc được kê mà không có chỉ định được chấp thuận dựa trên y học chứng cứ. Thuốc thường được kê đơn không phù hợp nhất là phenothiazin, được chỉ định điều trị đầu tay trong khi có nhiều thay thế an toàn và hiệu quả hơn (chiếm tỷ lệ 23,9%). Ngoài ra, các thuốc điều trị rối loạn tâm thần cũng thường được kê đơn không phù hợp cho bệnh nhân có triệu chứng về hành vi và tâm lý của chứng mất trí (Behavioural and psychological symptoms of dementia - BPSD) mà không có các triệu chứng trầm trọng (12%). Nguy cơ kê đơn không phù hợp tăng lên khoảng 1,3 lần theo số lượng thuốc được kê đơn (Odds ratio 1,25; 95% khoảng tin cậy 1,13-1,37). Các đặc điểm liên quan đến bệnh nhân gồm giới tính, tuổi, chỉ số bệnh mắc kèm Charlson và các đặc điểm liên quan đến bác sĩ điều trị gồm giới tính, trình độ không liên quan có ý nghĩa thống kê đến việc xảy ra IP.
Kết luận: Nghiên cứu cho thấy việc kê đơn thuốc hướng thần cho người cao tuổi vẫn chưa hoàn toàn phù hợp theo tiêu chuẩn STOPP/START và số lượng thuốc được kê có liên quan đến nguy cơ tăng tỷ lệ xảy ra IP. Cần có các biện pháp thích hợp để giảm thiểu việc kê đơn thuốc hướng tâm thần không phù hợp cho người cao tuổi, như hạn chế sử dụng các thuốc điều trị không cần thiết và cân nhắc tính hiệu quả và an toàn khi lựa chọn thuốc đầu tay.
Từ khóa: thuốc hướng tâm thần, kê đơn không hợp lý, tiêu chuẩn STOPP/START
Nguyen Nhu Ho, Tran Thi Huong
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement
of Vol. 23 - No. 6 - 2019: 29 - 36
Background: Elderly patients face a high risk of serious adverse drug reactions due to psychotropic medications. The frequency of drug-related side effects is closely related to inappropriate prescribing (IP). IP control and prevention for optimal drug prescribing are urgent requirements to ensure safety and effectiveness in drug treatment with antipsychotic agents on elderly patients.
Objective: To determine the rate of IP from inpatient prescriptions at a central mental hospital using STOPP / START criteria and to investigate factors related to the occurrence of IP.
Methods: A descriptive cross-sectional study was performed on medical records having at least one psychotropic drug. We included medical records of patients from Bien Hoa Central Psychiatry 2 Hospital of Dong Nai province, hospitalized from 2017 January to 2019 April. The rationality of drug use is determined based on the STOPP/START criteria for potentially inappropriate prescribing in older people: version 2 (2014).
Results: There were 411 medical records included in the study. A total of 92 IPs occurred and 18.8% of the records satisfied at least one STOPP criterion in the prescription of central nervous system and psychotropic drugs. Of all, 30.4% of patients were prescribed drugs without an evidence-based clinical indication. Phenothiazines were the most commonly inappropriately prescribed drugs as first-line treatment despite safer and more efficacious alternatives (23.9%). A high prevalence of IP was also observed for neuroleptic antipsychotic agents in patients with behavioural and psychological symptoms of dementia without serious symptoms (12%). The number of drugs per prescriptions was significantly related to the risk of inappropriate prescribing (OR = 1.25; 95% CI 1.13-1.37). No statistically significant association was found for patient characteristics (gender, age, Charlson commobidity index) or physician characteristics (gender and qualification).
Conclusions: The study showed that there is still place to improve prescribing practice of antipsychotics for elderly patients. Moreover, patients having more drugs prescribed were more prone to risk of IP. Interventions should be implemented to reduce the number of inappropriate prescriptions in the elderly, such as restriction of unnecessary drug use or consideration of safety and efficacy of first-line treatment drugs.
Key words: psychotropic medications, inappropriate prescribing, STOPP/START criteria
